Διάρκεια: 2 διδακτικές ώρες
Υλικά: υπολογιστής/ προβολέας/ αρχείο σε ψηφιακή ή έντυπη μορφή με τα 10 Rs της κυκλικής οικονομίας/ αξεσουάρ και παλιά ρούχα, φουλάρια για τους θεατρικούς αυτοσχεδιασμούς
Στόχος: Οι μαθήτριες/ μαθητές επιδιώκεται να γνωρίσουν την έννοια της κυκλικής οικονομίας, να εξοικειωθούν με τις αρχές της, να εντοπίσουν παραδείγματα αυτής μέσα στην καθημερινότητά τους και να αναπαραστήσουν μέσω θεατρικού παιχνιδιού περιβαλλοντικά προβλήματα και λύσεις αυτών βασισμένες στις αρχές της κυκλικής οικονομίας.
1η διδακτική ώρα (45’)
Εισαγωγή στην Κυκλική Οικονομία (30’)
Σαν αφορμή για την μετέπειτα δραστηριότητα προβάλλεται ένα βίντεο ανάλογα με την ηλικία και την τάξη των παιδιών, το οποίο σχετίζεται με περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας.
Για Α’ με Γ’ δημοτικού συνίσταται το βίντεο “A plastic story”.
Για Δ’ με Στ’ δημοτικού συνίσταται το βίντεο “Sources and impacts of marine litter”.
Για την ΣΤ’ δημοτικού θα μπορούσε επίσης να προβληθεί το “Man”.
Σε κάθε περίπτωση η/ο εκπαιδευτικός θα κρίνει ποιο από τα βίντεο είναι καταλληλότερο για το τμήμα του.
Μετά την παρακολούθηση του βίντεο οι συντονίστριες ρωτούν τους/τις μαθητές/ριες: “Πώς σας φάνηκε το βίντεο; Υπάρχει κάτι που σας έκανε εντύπωση;” Οι μαθητές/ριες μοιράζονται τις εντυπώσεις τους και γίνεται σχετική συζήτηση. Αν δούμε ότι τα παιδιά μοιράζονται μόνο συναισθήματα (που είναι επίσης ζητούμενο) και δεν αναφέρουν τα προβλήματα που παρουσιάζει το βίντεο, οι συντονίστριες ρωτούν: “Κατά τη γνώμη σας, ποια προβλήματα παρουσιάζει το βίντεο;”.
Μετά το βίντεο και τη σχετική συζήτηση, γίνεται εισαγωγή στην κυκλική οικονομία και τα “R’ Κυκλικότητας”. Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάζεται η πυραμίδα με τα R Κυκλικότητας, δίνονται σύντομες επεξηγήσεις και έπειτα προτείνουμε στα παιδιά να δώσουν υπαρκτά παραδείγματα για το κάθε R (κατά βάση από την καθημερινότητα και τον περίγυρό τους). Δίνεται έμφαση στο γιατί η μείωση των απορριμμάτων μέσω προληπτικών πρακτικων είναι σημαντικότερη από την ανακύκλωση και τη βιώσιμη διαχείριση τους. Πιο συγκεκριμένα, τίθεται στα παιδιά η ερώτηση: “Γιατί πιστεύετε ότι η ανακύκλωση είναι τελευταία στην πυραμίδα;”
*** Ανάλογα με την ηλικιακή ομάδα των παιδιών και τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους, αναλύουμε και επεξηγούμε είτε όλα τα Rs της πυραμίδας είτε μέρος αυτών.
Θεατρικό παιχνίδι
Το θεατρικό παιχνίδι στοχεύει στην ενδυνάμωση της ομάδας, στη δημιουργία ευχάριστου κλίματος, αλλά και στο “ζεσταμα” των παιδιών, ώστε να είναι προετοιμασμένα για τους θεατρικούς αυτοσχεδιασμούς που ακολουθούν στο Β’μέρος.
Έτσι εισάγουμε τα παιδιά στην θεατροπαιδαγωγική διαδικασία μέσω της παρακάτω θεατρικής δραστηριότητας ενδυνάμωσης.
Γόρδιος Δεσμός (15’)
Ανά ομάδες 5-7 ατόμων, οι συμμετέχοντες/ουσες σχηματίζουν κύκλο (με κοντινές αποστάσεις). Κατόπιν όλοι/ες κλείνουν τα μάτια. Έπειτα, απλώνουν τα χέρια μπροστά, πιάνοντας από ένα τυχαίο χέρι κάποιου/ας από την ομάδα, μέχρι όλοι/ες να έχουν και και τα δύο τους χέρια πιασμένα με κάποιον/α άλλο/η. (Προσοχή: ένα χέρι πιασμένο με ένα μόνο άλλο χέρι, όχι τρία ή παραπάνω χέρια πιασμένα μαζί). Τα χέρια πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο μπλεγμένα γίνεται. Στη συνέχεια, τα μάτια ανοίγουν και οι ομάδες προσπαθούν να ξετυλιχτούν χωρίς να “σπάσουν” οι δεσμοί, δηλαδή χωρίς να αφήσουν τα χέρια.
Μετά το πέρας της δραστηριότητας ρωτάμε τους/τις μαθητές/ριες: “Γιατί πιστεύετε ότι επιλέξαμε αυτή τη δραστηριότητα;”. Στις απαντήσεις τους, τα παιδιά συνήθως ξεχωρίζουν τη συνεργασία, ενώ κάνουν και κάποιες συνδέσεις με τα περιβαλλοντικά προβλήματα (π.χ. τα ψάρια που μπλέκονται στα σκουπίδια κά.). Προτείνεται οι συντονίστριες να προσθέσουν έναν παραλληλισμό: ότι τα περιβαλλοντικά με τα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα είναι πολύπλοκα και αλληλένδετα και χρειάζεται η συνεργασία όλων μας για να τα επιλύσουμε.
2η διδακτική ώρα (45’)
Θέατρο forum (40’)
Σε αυτό το μέρος της δραστηριότητας, θα γίνουν θεατρικές αναπαραστάσεις από τα παιδιά των περιβαλλοντικών προβλημάτων που τους ενδιαφέρουν και έπειτα θα δώσουν λύσεις σε αυτά. Έτσι οι συμμετέχοντες/ουσες χωρίζονται σε ομάδες των 5-7 ατόμων. Η κάθε ομάδα επιλέγει ένα ή και περισσότερα περιβαλλοντικά προβλήματα που την απασχολούν ιδιαίτερα. Εκτός από τα περιβαλλοντικά, μπορούν να επιλέξουν και προβλήματα από την (σχολική) καθημερινότητα, ακόμη και αν εκ πρώτης όψεως φαίνεται να μην σχετίζονται με το περιβάλλον. Έπειτα, ανάλογα με τη δυναμική της ομάδας και τον χρόνο που διαθέτουμε, προχωρούμε σε μία από τις παρακάτω τρεις επιλογές:
α) Προτείνουμε στην κάθε ομάδα να ετοιμάσει αναπαραστάσεις με την τεχνική των παγωμένων εικόνων, εμπνευσμένες από τα προβλήματα που επιλέχθηκαν. Αφού τελειώσει η προετοιμασία, οι δημιουργίες των ομάδων παρουσιάζονται στην ολομέλεια και τις συζητάμε όλοι/ες μαζί. Πιο συγκεκριμένα, μετά από κάθε παρουσίαση, αρχικά οι θεατές προσπαθούν να μαντέψουν ποιο/α πρόβλημα/τα παρουσιάζει η παγωμένη εικόνα και κατόπιν συζητούμε πού συναντάμε αυτό το πρόβλημα στην καθημερινότητά μας, καθώς και με τι άλλα προβληματα συνδέεται. Στη συνέχεια, προτείνουμε μέσω συζήτησης λύσεις. Οι λύσεις πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον ένα R’ Κυκλικότητας.
*παγωμένες εικόνες: συνιστούν γνωστή θεατρική τεχνική όπου επιχειρείται αναπαράσταση μίας εικόνας, την οποία οι συμμετέχοντες/ουσες προσπαθούν να διαμορφώσουν με τα σώματά τους ακίνητα, όπως άλλωστε είναι και οι απεικονίσεις μιας φωτογραφίας.
β) Προτείνουμε στην κάθε ομάδα να ετοιμάσει θεατρικούς αυτοσχεδιασμούς, εμπνευσμένους από τα θέματα της επιλογής της. Αφού τελειώσει η προετοιμασία, οι αυτοσχεδιασμοί των ομάδων παρουσιάζονται στην ολομέλεια και τους συζητάμε όλοι/ες μαζί. Είναι πολύ σημαντικό οι θεατρικοί αυτοσχεδιασμοί να εστιάζουν μόνο στα προβλήματα και όχι στις λύσεις, καθώς οι τελευταίες προκύπτουν από τη συζήτηση που ακολουθεί.
γ) Η τρίτη εκδοχή συνιστά την πιο απαιτητική και ταυτόχρονα ενδιαφέρουσα παραλλαγή, η οποία απευθύνεται σε μαθητές και μαθήτριες των τελευταίων τάξεων του δημοτικού ή/και που είναι πιο εξοικειωμένοι/νες με θεατροπαιδαγωγικές μεθόδους. Πιο συγκεκριμένα, σε αυτή την περίπτωση οι μαθητές/ριες παρουσιάζουν τις δημιουργίες τους στην ολομέλεια με θέατρο φόρουμ. Με άλλα λόγια, αν τα παιδιά έχουν επιλέξει να κάνουν θεατρικούς αυτοσχεδιασμούς, αυτοί παρουσιάζονται δύο φορές. Τη δεύτερη φορά, οι θεατές μπορούν να φωνάξουν “στοπ”, να μπουν στον αυτοσχεδιασμό και να αλλάξουν τη ροή της ιστορίας προς μια διαφορετική έκβαση, προσανατολισμένη σε λύση των προβλημάτων που παρουσιάστηκαν αρχικά. Οι προτεινόμενες λύσεις πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον ένα από τα R Κυκλικότητας. Αντίστοιχα για τις παγωμένες εικόνες, κάθε εικόνα παρουσιάζεται και στη συνέχεια οι θεατές μπορούν να μπουν στη “σκηνή” και να αλλάξουν την παγωμένη εικόνα προς μια διαφορετική έκβαση/αποτύπωση.
Αναστοχασμός τέλους (5’)
Το πρόγραμμα κλείνει με αναστοχασμό/αναστοχαστική δραστηριότητα για όλα όσα βιώθηκαν, με σκοπό την ελεύθερη έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων από τους μαθητές και τις μαθήτριες. Ο αναστοχασμός μπορεί να γίνει είτε προφορικά, είτε γραπτά, ή και με τους δύο τρόπους. Για παράδειγμα μπορεί να γίνει ένας κύκλος όπου τα συμμετέχοντα άτομα θα λένε μια λέξη που τους έρχεται στο μυαλό και αντιπροσωπεύει το βιώμά τους κατά την δραστηριότητα ή μια σκέψη.
Duration: 2 teaching hours
Materials: computer/projector, digital or printed file with the 10 Rs of the circular economy, accessories and old clothes or scarves for theatrical improvisations
Objective: Students are expected to understand the concept of the circular economy, become familiar with its principles, identify examples of it in their daily lives, and represent environmental problems and solutions through theatrical play based on the principles of the circular economy.
1st teaching hour (45’)
Introduction to the Circular Economy (30’)
As a stimulus for the activity that follows, a video is shown depending on the children’s age and grade level, related to contemporary environmental problems.
For 1st to 3rd grade of primary school, the video “A Plastic Story” is recommended.
For 4th to 6th grade of primary school, the video “Sources and Impacts of Marine Litter” is recommended.
For 6th grade, the video “Man” could also be shown.
In any case, the teacher will decide which video is most appropriate for their class.
After watching the video, the facilitators ask the students: “How did you find the video? Was there anything that impressed you?” The students share their impressions and a relevant discussion follows. If we notice that the children are sharing only emotions (which is also desirable) and do not mention the problems presented in the video, the facilitators ask: “In your opinion, what problems does the video present?”
After the video and the related discussion, an introduction is made to the circular economy and the “R’s of Circularity.” More specifically, the pyramid of the R’s of Circularity is presented, brief explanations are given, and then the children are encouraged to provide real-life examples for each R (mainly from their everyday life and surroundings). Emphasis is placed on why reducing waste through preventive practices is more important than recycling and sustainable waste management. In particular, the children are asked: “Why do you think recycling is last in the pyramid?”
*** Depending on the children’s age group and their prior knowledge, we analyze and explain either all of the R’s of the pyramid or only some of them.
Theatrical game (15’)
The theatrical game aims to strengthen the group, create a pleasant atmosphere, and “warm up” the children so that they are prepared for the theatrical improvisations that follow in Part B.
Thus, we introduce the children to the theatre-in-education process through the following group-strengthening theatrical activity.
Gordian Knot
In groups of 5–7 people, participants form a circle (standing close to one another). Then everyone closes their eyes. Next, they extend their hands forward and grab one random hand of someone else in the group, until everyone has both hands holding someone else’s hands.
(Attention: one hand should be holding only one other hand, not three or more hands together.)
The hands should be as tangled as possible. Then the eyes open and the groups try to untangle themselves without “breaking” the knots, that is, without letting go of each other’s hands.
After the activity is completed, we ask the students: “Why do you think we chose this activity?” In their answers, children usually highlight cooperation and also make connections with environmental problems (e.g., fish getting tangled in trash, etc.). It is suggested that the facilitators add a parallel: environmental and socio-economic problems are complex and interconnected, and solving them requires cooperation from all of us.
2nd teaching hour (45’)
Forum Theatre (40’)
In this part of the activity, children create theatrical representations of environmental problems that concern them and then propose solutions. Participants are divided into groups of 5–7 people. Each group chooses one or more environmental problems that particularly concern them. In addition to environmental issues, they may also choose problems from their (school) daily life, even if at first glance they do not seem related to the environment.
Then, depending on the group dynamics and the available time, we proceed with one of the following three options:
a) Each group prepares representations using the frozen images technique, inspired by the chosen problems. After preparation, the groups present their creations to the whole group and everyone discusses them together. More specifically, after each presentation, the audience first tries to guess which problem(s) the frozen image represents, and then we discuss where we encounter this problem in everyday life and what other problems it is connected to. Afterwards, solutions are proposed through discussion. The solutions must include at least one R of Circularity.
Frozen images: a well-known theatrical technique in which participants represent an image by shaping it with their bodies while remaining motionless, as in a photograph.
b) Each group prepares theatrical improvisations inspired by their chosen topics. After preparation, the improvisations are presented to the whole group and discussed together. It is very important that the improvisations focus only on the problems and not on solutions, since solutions emerge from the discussion that follows.
c) The third option is the most demanding and at the same time the most interesting variation. It is addressed to students in the upper grades of primary school and/or those who are more familiar with theatre-in-education methods. In this case, students present their creations using forum theatre. In other words, if the children have chosen theatrical improvisations, these are presented twice. During the second presentation, the audience can shout “stop,” enter the improvisation, and change the course of the story toward a different outcome aimed at solving the problems initially presented. The proposed solutions must include at least one of the R’s of Circularity.
Similarly, for frozen images, each image is presented and then audience members can enter the “stage” and change the frozen image toward a different outcome/representation.
Final reflection (5’)
The program concludes with a reflection/reflection activity on everything that was experienced, aiming at the free expression of thoughts and feelings by the students. The reflection can be done orally, in writing, or in both ways. For example, a circle can be formed where participants say one word that comes to mind and represents their experience during the activity or a thought they had.